Dnia 25 września 1956 r. w Warszawie wiceprokurator Prokuratury Generalnej Fronczak Jerzy przesłuchał niżej wymienionego w charakterze świadka, bez odebrania przyrzeczenia. Po uprzedzeniu świadka o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania świadek zeznał, co następuje:
| Imię i nazwisko | Adam Dobrowolski |
| Data i miejsce urodzenia | 29 marca 1898 r., Warszawa |
| Imiona rodziców | Hubert Leonard, Weronika z d. Prysko |
| Miejsce zamieszkania | Warszawa […] |
| Zajęcie | pracownik umysłowy, obecnie bez pracy |
| Karalność | Sąd Wojewódzki m.st. Warszawy 15 lat z dekretów z 31 sierpnia 1944 i 22 stycznia 1946 r. – wyrok uchylony, postępowanie umorzone na podstawie art. 8 ustawy o amnestii |
Do 1925 r. byłem oficerem zawodowym artylerii. Od 1926 do 1928 r. pracowałem jako urzędnik cywilny w Państwowej Komisji Uzupełnień w Grodzisku Mazowieckim. W 1928 r. decyzją Sztabu DOK-1 zostałem przydzielony do Samodzielnego Referatu Informacyjnego DOK-1, do referatu ochrony, gdzie pracowałem do 1939 r. W latach 1934–1935 pełniłem obowiązki kierownika referatu ochrony – poza tym spełniałem funkcje referenta. W okresie okupacji niemieckiej w Polsce byłem członkiem Związku Walki Zbrojnej, Polskiego Związku Powstańczego, a ostatnio Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa i Konspiracyjnego Wojska Polskiego. Nadmieniam, że wobec poszukiwania mnie przez Abwehrę i gestapo przez okres okupacji ukrywałem się. W ZWZ pracowałem w komórce kontrwywiadu skierowanego przeciwko Niemcom. Przechwytywałem listy skierowane do władz niemieckich, opiniowałem przedwojennych działaczy niemieckich itp. W PKB byłem oficerem inspekcyjnym i łącznikiem między Stołecznym Komitetem Bezpieczeństwa a PKB. W KWP miałem dział „małej dywersji i sabotażu”. W KWP podlegałem Krakowi. Na równorzędnych stanowiskach ze mną byli w KWP Kurczewski i Moczarski. Wglądu do działów ich pracy nie miałem.
Jaroszewicza, Nienałtowskiego, Lechowicza znam z okresu wspólnej pracy w Schola Regina Infantriae [Szkole Podchorążych Piechoty]. Mierzeńskiego i Laszkiewicza poznałem w 1935 lub 1936 r. na kursie dla oficerów rezerwy SRI. Naumienkę poznałem w okresie okupacji, lecz przy jakiej okazji – tego dokładnie nie pamiętam. Z Jaroszewiczem w okresie okupacji kontaktów organizacyjnych nie miałem, natomiast dość częste kontakty przez pewien okres czasu miałem z Lechowiczem. Po powrocie w 1945 r. z obozu jeńców do Warszawy, otrzymałem przy poparciu Jaroszewicza pracę w Ministerstwie Ziem Odzyskanych. Tam pracowałem na stanowisku naczelnika wydziału świadczeń rzeczowych. W końcu 1946 r. zwolniłem się na własną prośbę. W 1947 r. przebywałem przez kilka miesięcy w Niemczech, gdzie wyjechałem z niejaką Liszką Emilią, swoją nieślubną żoną. Po powrocie do kraju w połowie 1947 r. pracowałem dorywczo w Polskiej Agencji Gospodarczej, a później w Centrali Produktów Naftowych Okręg Warszawski na stanowisku p.o. kierownika magazynów.
14 października 1948 r. o godz. 10.00 rano zostałem zatrzymany przez dwóch funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i zawieziony do gmachu MBP przy ul. Koszykowej. Tam przebywałem do wieczora, przy czym w międzyczasie przebrany zostałem w ubranie więzienne i zabrano mi zegarek, obrączkę i inne drobiazgi. Tegoż dnia ok. godz. 22.00 skuto mi ręce w kajdanki i z zawiązanymi oczami przewieziony zostałem samochodem poza granicę Warszawy i osadzony w ogrodzonym obiekcie. Jak się później zorientowałem, obiekt ten położony był na linii otwockiej. Osadzono mnie w jednej z cel w piwnicy. Bezpośrednio po osadzeniu mnie w celi weszło tam trzech lub czterech oddziałowych i jak gdyby na „przywitanie” dotkliwie pobili mnie po całym ciele pałkami gumowymi i kijami drewnianymi. Nazwisk ich nie znam – jest mi tylko wiadomo, że jednego z nich nazywano Edzio.
W dwa dni po tym wezwany zostałem na przesłuchanie do oficera śledczego w stopniu porucznika, prawdopodobnie o nazwisku Laszkiewicz. Był on wzrostu więcej niż średniego, blondyn o długich zaczesanych do góry włosach. Szczupły, o bladej pociągłej twarzy. Miał zniekształcony koniec palca wskazującego. Przez pierwsze dwa dni oficer ten prowadził przesłuchanie w sposób raczej przyzwoity. Pytany byłem o swój życiorys. Dnia trzeciego przyszedł na przesłuchanie Różański w towarzystwie Duszy i nieznanego mi majora. Różański począł mi zarzucać współpracę z Niemcami, nie podając, na czym moja współpraca miała polegać. Gdy nie chciałem się do tego przyznać, gdyż stawiane mi zarzuty nie odpowiadały prawdzie, Różański uniósł się i polecił Laszkiewiczowi i Duszy „przyciągnąć śrubę”.
Od tego dnia, w czasie każdego przesłuchania, które trwało po kilkanaście godzin dziennie, Laszkiewicz znęcał się nade mną, bił mnie dotkliwie pięścią po twarzy, okładał gumą po całym ciele, deptał palce u nóg swoimi obcasami, wkładał mi ołówki pomiędzy palce i ściskał dłoń, bił gumą w pięty, wyrywał mi włosy z głowy i wąsów. Bardzo często pomagał i instruował Laszkiewicza Dusza oraz nieznany mi z nazwiska major. Dusza z niemniejszym sadyzmem i okrucieństwem niż Laszkiewicz znęcał się nade mną. Dusza bił najczęściej gumą mającą w środku pręt żelazny. Ponadto gdy Laszkiewicz był zmęczony biciem mnie, kazał oddziałowym bić mnie, pozbawić snu, klęczeć na betonowej posadzce itp. Oddziałowi skrupulatnie polecenia te wykonywali. Kilkakrotnie byłem przez nich bity przez całą noc. Przez kilka nocy na polecenie Duszy i Laszkiewicza oddziałowi osadzali mnie nago na całą noc, na żelaznych prętach łóżka przy otwartym oknie. Temperatura była poniżej zera stopni. Ponadto byłem niedożywiany i głodzony.
Tego rodzaju „śledztwo” trwało przez kilka miesięcy, tj. do marca 1949 r. Nabawiłem się szkorbutu, w następstwie czego straciłem prawie wszystkie zęby. Następnie na skutek ciągłych stójek i bicia po nogach nabawiłem się ran pożylakowych po popękaniu drobnych naczyń krwionośnych, choroby serca i anemii hemolitycznej nabytej (aquisita). Gdy wracałem z przesłuchania pokrwawiony, oddziałowy imieniem Jasio w sposób złośliwy opatrywał moje rany, czym sprawiał dotkliwy ból. Od pobicia ciało moje było granatowe. Wobec tego, że tortury znosiłem bez krzyku, rozwścieczało to Laszkiewicza, Duszę i innych, biorących udział w biciu. Od marca lub lutego 1949 r. miałem przerwę w przesłuchaniach do maja 1949 r. W tym czasie w zasadzie nie byłem bity, a tylko oddziałowi stosowali drobne szykany, jak budzenie po nocach, wyrzucali słomę z sienników, stójki itp. Od maja do lipca 1949 r. śledztwo w mojej sprawie prowadził major Leszkowicz. Leszkowicz również bił mnie w czasie każdego przesłuchania gumą po całym ciele i po piętach.
Nadmieniam, że Leszkowicz bił mnie nie z takim jednak sadyzmem jak Laszkiewicz. Leszkowicz pomagał kilkakrotnie bić mnie Laszkiewiczowi i inny nieznany mi major, o którym wyżej wspomniałem. Różański był kilkakrotnie świadkiem, gdy na polecenie Leszkowicza klęczałem na ostrych kantach spluwaczek. Było to niezwykle bolesne, gdyż kanty te wgniatały się w moje ciało. Gdy zwróciłem się do Różańskiego z prośbą o zaprzestanie tego rodzaju metod, Różański odparł, że czynią to dlatego, że ja nie chcę mówić. Mimo stosowania tortur nie chciałem się przyznać do szpiegostwa i współpracy z Niemcami.
W późniejszym okresie, gdy nie mogłem już znieść zadawanych mi tortur, samotności w celi i innych udręk, począłem potwierdzać podsuwane mi przez przesłuchujących mnie oficerów koncepcje, iż KWP walczyło z ruchem lewicowym, co było nieprawdą. Tego rodzaju zeznania złożyłem do protokołu mjr. Zawadzkiemu, który groził mi biciem w pięty, jeśli tego nie potwierdzę. Zawadzki w zasadzie sam nie bił mnie, lecz ja znajdowałem się wówczas u kresu sił fizycznych i władz umysłowych i aby uniknąć dalszych tortur, potwierdzałem niektóre jego koncepcje. Zawadzki przesłuchiwał mnie od września 1949 r., prostuję – od wiosny lub lata 1950 do lata 1951 r. W międzyczasie 11 listopada 1950 r. przewieziony zostałem z nieznanego mi obiektu do więzienia na Mokotowie do pawilonu XII. Tak więc w obiekcie podwarszawskim przebywałem łącznie 25 miesięcy. W więzieniu przy ul. Rakowieckiej przebywałem do 26 stycznia 1955 r. Kiedy byłem na Mokotowie, śledztwo w mojej sprawie prowadził, o czym wyżej wspomniałem, mjr Zawadzki, a następnie po nim śledztwo przejął nieznany mi kapitan, szczupły, niski blondyn. Podlegał on Kaskiewiczowi.
Na Mokotowie w zasadzie bity nie byłem, a jedynie na polecenie oficerów oddziałowi stosowali drobne szykany, jak np. stójki, polewali podłogę celi wodą itp. W końcu lata 1952 r. prokurator Wajsblech, którego po raz pierwszy widziałem wówczas, oświadczył mi, że śledztwo w mojej sprawie jest ukończone i zapytał mnie, czy potwierdzam swoje poprzednie zeznania. Prokurator Wajsblech, spisując ze mną protokół końcowego przesłuchania, tendencyjnie formułował moje zeznania, co zmieniało stan faktyczny. Jak pamiętam np. zeznałem, iż: „Między innymi wywiadami Szpetkowski przeprowadzał wywiady o nadanych mu lewicowcach”, natomiast prokurator Wajsblech zapisał: „Wywiady o komunistach między innymi przeprowadzał Szpetkowski”.
Mimo mojego żądania prokurator Wajsblech nie okazał mi żadnych dowodów zebranych w toku śledztwa, mówiąc, że o dowodach przeciwko mnie dowiem się z aktu oskarżenia. Więcej prokuratora Wajsblecha nie widziałem. We wrześniu 1952 r. otrzymałem odpis aktu oskarżenia i drogą pisemną zwróciłem się do Sądu Wojewódzkiego m.st. Warszawy z prośbą o wyznaczenie obrońcy i o udostępnienie mi akt sądowych do wglądu. Akt jednak nie udostępniono mi. Wyznaczono mi adwokata Buczkowskiego, który na rozprawie sądowej w listopadzie 1952 r. radził mi przyznać się do winy. Skazany zostałem na 15 lat więzienia. Nadmieniam, iż przestępstwa, które mi akt oskarżenia zarzucał, nie popełniłem, a przyznałem się tylko w obawie przed dalszymi represjami ze strony oficerów śledczych, siedzących na rozprawie sądowej, która jako tajna odbyła się w więzieniu na Mokotowie. Ponadto zeznający jako świadkowie Nienałtowski i Pajor potwierdzali „koncepcję” współoskarżonego Kurczewskiego. W czasie przesłuchania mnie przez prokuratora Wajsblecha obecny był kpt. Adamus.
Przez cały okres pobytu w więzieniu nie okazano mi postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, a do chwili otrzymania aktu oskarżenia nie wiedziałem konkretnie, jakie przestępstwo jest mi zarzucane. Różański i prowadzący śledztwo oficerowie mówili ogólnikami i nie podawali konkretnie rzekomo popełnionych przeze mnie przestępstw. Na przykład zarzucano mi współpracę z Niemcami, lecz na czym ta współpraca miała polegać, do końca mi nie powiedziano.
Osób o nazwisku Fejgin i Romkowski nie znam. Nie jest wykluczone, że osoby te mogły mnie przesłuchiwać, lecz ja o tym nie wiedziałem. Na skutek złego stanu zdrowia będącego wynikiem stosowanych metod śledczych jak też przebywania przez 25 miesięcy w celi piwnicznej w obiekcie podwarszawskim, miałem od jesieni 1951 r. prawo leżenia w ciągu dnia w łóżku. Wobec pogorszenia się stanu zdrowia, od czerwca 1953 r. do chwili zwolnienia z więzienia, tj. 26 stycznia 1955 r. przebywałem w izbie chorych więzienia na Mokotowie. 26 stycznia 1955 r. otrzymałem 12-miesięczną przerwę w wykonaniu kary na skutek złego stanu zdrowia. W lipcu 1956 r. otrzymałem postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 28 czerwca 1956 r. o umorzeniu postępowania w mojej sprawie na zasadzie art. 8 ust. 1 ustawy o amnestii.
Do niniejszego protokołu załączam odpis zaświadczenia lekarskiego, stwierdzającego utratę zdolności zarobkowania w 65%.
Na tym protokół zakończono.
Tak zeznałem, co po odczytaniu podpisuję.