Bolesław Jagodziński

Dnia 25 października1991 r. o godz. 8.31 prokurator Prokuratury Wojewódzkiej w Elblągu Kajetan Iskrzyński z udziałem protokolanta U. Sikorskiej przesłuchał niżej wymienionego w charakterze świadka, którego tożsamość stwierdził na podstawie dowodu osobistego […] Komendy Powiatowej Milicji Obywatelskiej Elbląg. Świadka uprzedzono o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 247 § 1 kk), po czym świadek stwierdził własnoręcznym podpisem, że uprzedzono go o tej odpowiedzialności (art. 172 kpk). Następnie świadek zeznał, co następuje:


Imię i nazwisko Bolesław Jagodziński
Nazwisko panieńskie −
Imiona rodziców Antoni, Marta
Data i miejsce urodzenia 17 maja 1924 r., Grudziądz
Miejsce zamieszkania Elbląg […]
Adres dla doręczeń w kraju (art. 124 kpk) jw.
Zatrudnienie rencista II grupy
Wykształcenie zawodowe
Karalność za fałszywe zeznania niekarany
Stosunek do stron pokrzywdzony w wyniku represji byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku

W maju 1949 r. powróciłem do Polski z Francji, gdzie przebywałem na robotach przymusowych, i zamieszkałem w Grudziądzu.

W czasie pobytu na terenie Francji podczas wojny walczyłem w ruchu oporu w organizacji Francs-tireurs et partisans français [Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy]. Wróciłem do Polski w wyniku apelu Polaków na terenie Francji, żeby powracać do ojczyzny.

Chcę dodać, że gdy ja wróciłem do Polski, to moi rodzice z Grudziądza przeprowadzili się do Elbląga i ja do nich przyjechałem.

W związku z pożarem hali w Zakładach Mechanicznych Zamech w Elblągu, który był w lipcu 1949 r., zostałem aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Elblągu, zabrano mnie z domu, wyłamali drzwi, zawieziono mnie do Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku.

Śledztwo w tej sprawie trwało dwa i pół roku, ja i inne osoby byliśmy podejrzani o umyślne podpalenie, szpiegostwo i sabotaż. Zarzucono nam współpracę wywiadowczą z konsulem francuskim Bardott i Robino. I skazano mnie wraz z innymi osobami, było nas tam oskarżonych ok. 11. Skazany zostałem na 15 lat pozbawienia wolności i odbyłem karę 7 lat do marca 1956 r.

Przypominam sobie, że w marcu 1956 r. prokurator, który przyjechał nas zwolnić, przesłuchiwał mnie i innych na okoliczności, jacy funkcjonariusze nas torturowali w tej sprawie, kiedy to miało miejsce i gdzie, i podawałem te okoliczności i miejsca.

Dokładnie tego już nie pamiętam, ale w 1956 r. byłem przesłuchiwany, gdy jeszcze odbywałem karę w Zakładzie Karnym we Wronkach, przez jakiegoś prokuratora wojskowego w stopniu kapitana z Warszawy.

Przesłuchiwanie to dotyczyło funkcjonariuszy byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego Romana Romkowskiego, Józefa Różańskiego, Anatola Fejgina.

Przypominam sobie, że ci funkcjonariusze [pojawiali się] w toku śledztwa, które było prowadzone przeciwko nam o podpalenie tej hali Zamechu i szpiegostwo.

Przyjeżdżali oni do Urzędu Bezpieczeństwa w Gdańsku, gdzie siedzieliśmy pozbawieni wolności, i tam znęcali się nad nami. Stosowali wobec nas różne okrutne metody przesłuchania i dręczenia, np. mnie Fejgin polecił, żeby mnie wsadzono do karceru z zimną wodą i bez ubrania, gdzie przebywałem kilkakrotnie przez kilka godzin i zabierano mnie stamtąd na przesłuchania, żebym się przyznał.

Czy w sprawie tych funkcjonariuszy byłem jeszcze przesłuchiwany, będąc już na wolności, w 1956 r., tego dokładnie już nie pamiętam. Mogłem być później rzeczywiście przesłuchiwany jeszcze w sprawie tych funkcjonariuszy, ale czasu przesłuchiwania nie jestem w stanie sobie przypomnieć.

Pragnę dodać, że w wyniku bicia w czasie śledztwa i tortur przyznałem się do popełnienia tego, co mi zarzucono, ale za jakiś czas odwołałem to zeznanie, gdyż był to proces sfingowany, a ja z tym, co mi zarzucono, nie miałem nic wspólnego. Wówczas po tym odwołaniu mojego zeznania zostali wezwani – prostuję: po odwołaniu mojego przyznania się do winy z Warszawy do Gdańska przyjechali funkcjonariusze z Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego z ul. Koszykowej. Jak sobie przypominam byli to kpt. Łyszkowski (imienia nie znam) i kpt. Stratkowski (imienia nie znam) i przyjeżdżał z nimi jakiś trzeci oficer jego stopnia i personaliów nie znałem. Tą trójkę osób określam jako bandę katów, którzy znęcali się nad nami w sposób wyrafinowany.

Ich metody polegały na tym, że oni w trójkę przychodzili do mnie na dół do celi, wywoływali mnie do takiego pokoju na dole, który był przy celach. Brali oni protokół przesłuchania mój, tam gdzie było odwołanie zeznań, i wszyscy trzej bili mnie pięściami po całym ciele; jak upadłem [z] krzesła na podłogę, to kopali mnie wszędzie. W wyniku takich ich znęcań przyznawałem się i podpisywałem protokół.

Przypominam sobie również, że z Warszawy przyjeżdżał do nas na przesłuchania Rosjanin w cywilu; przypuszczałem, że był on z NKWD, on nad nami znęcał się w ten sposób, że kazał nas doprowadzać z cel na przesłuchania i niesamowicie bił mnie po twarzy, gdy siedziałem na fotelu, uderzenia pięściami były tak wielokrotne i tak silne, że za jakiś czas padałem nieprzytomny na podłogę. Leżałem na podłodze, przychodzili oddziałowi i zabierali mnie do celi.

Dodaję, że były jeszcze jakieś inne osoby, wyżsi oficerowie w stopniach pułkowników i majorów, do których byłem wzywany, i w czasie przesłuchań byłem bity i dręczony.

W tym miejscu przypominam sobie, że jeden z tych bijących mnie oficerów nazywał się Strzałkowski. Pragnę również nadmienić, że byłem również bity czasami przez naczelnika wydziału UB o nazwisku Kac. Z tego, co wiem, to on – jeżeli tak mogę określić – bił mnie minimalnie. Z tego, co sobie przypominam, to najczęściej w czasie moich znęcań kopał mnie po całym ciele Łyszkowski. W wyniku tych pobić mnie i znęcań ja chorowałem na płuca w wyniku wycieńczenia, miałem nerwicę ogólną. Leczyłem się w sanatoriach.

Pragnę nadmienić, że jeszcze z tych przyjeżdżających funkcjonariuszy z Warszawy był oficer w stopniu podpułkownika o nazwisku Humer (imienia nie pamiętam). On to właśnie był całym szefem tej grupy przyjeżdżających z Warszawy. On, jak sobie przypominam, był najbardziej podły z tych wszystkich. On w czasie swoich przyjazdów do Gdańska wzywał mnie w nocy na przesłuchania do tego pokoju na dole przy celach, kazał mi siadać na fotel i pięściami bił mnie po twarzy do tego stopnia, że spadałem nieprzytomny na ziemię. To „przesłuchanie” odbywało się w obecności innych funkcjonariuszy, jak np. w obecności Kaca i innych urzędników i oficerów, którzy przyjeżdżali z Humerem.

Pragnę jeszcze dodać, że gdy odbywał się nasz proces przed Sądem Gdańskim, to na Sali siedział ten Humer i dyktował sędziemu do protokołu treść wymiaru kary dla nas w ten sposób, że rękoma wskazywał na migi, ile lat każdemu z nas sąd ma wymierzyć.

Ja zauważyłem to, gdyż odwróciłem się do tyłu, w czasie gdy sąd mnie przesłuchiwał, to widziałem, jak pokazał uniesione do góry dwie dłonie z palcami, a następnie jeszcze jedną dłoń i na podstawie tego zorientowałem się, że on pokazuje, ile lat sąd ma mi wymierzyć. I rzeczywiście ta moja obserwacja potwierdziła się, gdyż dostałem karę 15 lat więzienia. Ta rozprawa odbywała się przy drzwiach zamkniętych i nie było żadnej publiczności. Mieliśmy obrońców, ale według mojej oceny byli to ludzie z „bezpieki” i oni na sali nie mieli nic do powiedzenia.

(W tym miejscu odczytano świadkowi protokół jego przesłuchania z 13 lipca 1956 r. «ksero protokołu»).

Potwierdzam całą treść tego protokołu, wszystko tak było, jak zeznałem szczegółowo, rzeczywiście nie mogłem sobie przypomnieć daty tego przesłuchania. Od tego czasu upłynęło tak wiele lat. Dopiero teraz po odczytaniu mi tego protokołu przypomniałem sobie te wszystkie szczegóły, o których wówczas mówiłem. Potwierdzam to wszystko, co jest zawarte w tym protokole. Na koniec chciałem nadmienić, że teraz jako starszy człowiek zastanawiam się, jak ja to wszystko wytrzymałem. Co się dzieje z tymi moimi oprawcami oprócz tych skazanych, tj. Różańskiego, Fejgina, Romkowskiego, to ja nie wiem, oprócz tego, o którym wspomniałem, że wyjechał na Śląsk.

Prawdą było, że mi złamano żebra wskutek kopania mnie nogami przez Łyszkowskiego. Przypomniałem sobie o tym, gdyż pamiętałem tę okoliczność, że później koledzy z celi owijali mnie bandażami z prześcieradeł.

Poza tym, co powiedziałem, już nie jestem w stanie nic więcej sobie przypomnieć. Najbardziej mi utkwiły w pamięci te najgorsze zdarzenia i te pamiętam.

Na tym protokół zakończono, który po osobistym odczytaniu podpisuję jako zgodny z moimi zeznaniami.

Zakończono [o godz.] 9.43.

Omówienie poprawek:

Na stronie 1 na odwrocie w wierszu 12 skreślono wyraz „tj.

Na stronie 2 w wierszu 4 od góry skreślono wyraz „na w”.

W wierszu 17 od dołu wykreślono wyrazy „bito mnie”.

[W] wierszu 6 od dołu wykreślono wyraz „do”.

Na stronie 2 na odwrocie w wierszu 8 od góry wykreślono wyraz „kierownikiem”. Na stronie 2 w wierszu 13 od dołu skreślono wyraz „się”. Na stronie 3 w wierszu pierwszym po wyrazie „stanie” dopisano „nic więcej”.