Makary Sieradzki

Wspomnienie o Leszku Roszkowskim

W końcu stycznia lub na początku lutego 1948 r. do celi, w której siedziałem na parterze pawilonu śledczego w Więzieniu Mokotowskim w Warszawie, wprowadzono młodego człowieka z przyciętymi czarnymi wąsikami, z dużą „samarą” (worek z rzeczami osobistymi). Poprzedniego dnia zabrano z tej celi dwóch więźniów: Ludwika Chaberskiego – członka władz naczelnych Stronnictwa Narodowego, po latach prezesa „Caritasu” łódzkiego i członka kierownictwa Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego w Łodzi, oraz Stanisława Oleksiaka – żołnierza Kadrowych Batalionów Uderzeniowych Bolesława Piaseckiego, od wielu lat dyrektora jednego z zakładów przemysłowych Stowarzyszenia PAX. Zostawili oni w celi pewną aurę, pozytywną, którą starałem się zainteresować nowego towarzysza niedoli, by go oderwać od ponurych myśli o śmierci, bo – jak się zaraz okazało – czeka na decyzję Rady Państwa w sprawie ułaskawienia, tj. zamiany kary śmierci na dożywocie, ale nie ma nadziei na decyzję pozytywną.

Byłem jeszcze przed rozprawą sądową, ale przebieg i wyniki śledztwa wskazywały, że mnie także grozi „czapa”, tj. kara śmierci.

Nastrój w celi w obliczu „majestatu śmierci” był więc poważny.

Wkrótce otworzyliśmy się nawzajem i wszelkie opory, normalne w więzieniu PRL, gdzie funkcjonuje sieć konfidentów i donosicieli, zniknęły.

O czym rozmawialiśmy? Oto tematy: losy, historiozofia, aktualna sytuacja polityczno- społeczna i perspektywy Polski na tle losów Europy i świata. To był chyby temat główny. Sens ofiary i cierpienia. Filozofia człowieka. Życie pozagrobowe. Patriotyzm i kosmopolityzm. Charakter narodowy – wpływ niewoli i walki o wolność na jego treść. Rodzina. Kościół. Szkoła. Charakter i cele komunizmu rosyjskiego.

Leszek interesował się filozofią prawa (studiował prawo) i dawał temu wyraz. Był to także jeden z tematów naszych rozmów.

Codziennie czytaliśmy i komentowaliśmy Nowy Testament. Leszek dużo czasu poświęcał cichej modlitwie, siedząc przy stoliku.

Uzgodniliśmy pewnik, to żadne niewinne cierpienie ludzkie nie przemija z wiatrem, że cierpiąc dla naszej Sprawy, znosząc różne upokorzenia i udręki, uczestniczymy w walce o wolność Polski, której martyrologia wyda kiedyś obfite owoce. Nie wolno się załamywać, wątpić, wahać. Nasza Sprawa jest czysta i święta. Trzeba wypracować w sobie postawę wolności, godności i niezależności ducha, a współczuć niewolnikom, którzy nas gnębią, i otaczać ich życzliwością jako ofiary nieludzkiego systemu. Mieliśmy z Leszkiem taką postawę.

Prosił i zobowiązał mnie, bym – o ile wyjdę z więzienia – przekazał Rodzinie jego prośbę, aby wszelkie modlitwy i nabożeństwa w jego intencji nie miały charakteru żałobnego, lecz dziękczynny. Czuł się bowiem czysty, niewinny, wyróżniony i zaszczycony przywilejem, że oddaje życie za Wielką Sprawę.

I drugie jego pragnienie: by ciało jego spoczęto obok żony, w jednej mogile.

Pewnego poniedziałku ok. godz. 10.00 zabrano Leszka z celi.

Wrócił wkrótce spokojny, jak zwykle, i mówił, że był na widzeniu z p. Grabowską, obrończynią. Powiedziała mu, że Rada Państwa z prawa łaski nie skorzystała i że w najbliższy czwartek będzie stracony.

W celi zapanowała cisza – przez kilka godzin nie rozmawialiśmy. Także cały wtorek, środę i czwartek spędziliśmy w stanie niemal całkowitego modlitewnego milczenia. Leszek wszystkie te dni spędził na cichej, skupionej modlitwie, siedząc przy stoliku, gdy ja spacerowałem po celi. Modlił się także w nocy (18–6).

W czwartek ok. godz. 17.00 wchodzi oddziałowy (klucznik – „wychowawca” więźniów) i mówi: Roszkowski, pakować się. Leszek w tym momencie stracił spokój i jął się nerwowo pakować. Pożegnaliśmy się także jakoś nerwowo, gdy oddziałowy wkrótce otworzył drzwi i zawołał: Roszkowski, wychodzić.

1 lutego 1984 r.

Ps. Tekst powyższy przeczytałem żonie, która dostrzegła w nim brak ważnej informacji, a mianowicie: Leszek zostawił mi Nowy Testament z prośbą, bym go przekazał synowi. Szczęśliwy przypadek sprawi, że dr Seibold (Seybold?), Niemiec, więzień, zatrudniony w ambulatorium więziennym, dowiedział się od jakichś dobrych duchów o naszym losie i spowodował dwukrotne spotkanie z żoną pod pozorem świadczenia nam pomocy lekarskiej. W czasie drugiego spotkania wręczył on żonie Nowy Testament, a ona przekazała go p. Nachtemnównie (siedziały w jednej celi), która miała go przekazać Rodzinie Leszka. Czy przekazała? (Należy zauważyć, że ze strony dr. Seibolda było to wielkie ryzyko, bo w razie wykrycia byłby pozbawiony pracy w ambulatorium i surowo ukarany).

Makary Sieradzki

[…] Warszawa

[…]